* ( « فَرَدَدْناه إِلى أُمِّه كَيْ تَقَرَّ عَيْنُها وَلا تَحْزَنَ وَلِتَعْلَمَ أَنَّ وَعْدَ اللَّه حَقٌّ وَلكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ » ) * اين آيه با حرف فايى كه بر سرش آمده تفريع بر مطالب قبل شده ، البته با مطالبى كه در آيه نيامده ، ولى سياق بر آن دلالت دارد ، و حاصل معنايش اين است كه : خواهر موسى گفت : آيا شما را راهنمايى كنم بر اهل بيتى چنين و چنان ؟ پس فرعونيان پيشنهادش را پذيرفتند ، و او ايشان را راهنمايى به مادر موسى كرد ، پس موسى را تسليم مادرش كردند ، در نتيجه او را با اين نقشه ها به مادرش برگردانيديم . * ( « كَيْ تَقَرَّ عَيْنُها وَلا تَحْزَنَ وَلِتَعْلَمَ . . . » ) * - اين جمله تعليل و بيان علت اين است كه چرا او را به مادرش برگردانديم . و مراد از كلمه « لتعلم - تا بداند » اين است كه با مشاهده فرزندش يقين پيدا كند ، و تحقق وعده خدا را به چشم ببيند ، چون مادر موسى قبل از اين جريان وعده خدا را شنيده بود ، و مىدانست كه وعده او حق است ، و ايمان به آن نيز داشت ، ولى ما موسى را به او برگردانديم تا با ديدن او يقين به حقانيت وعده خدا كند . و مراد از « وعده خدا » تنها وعده برگرداندن موسى نيست ، بلكه مطلق وعده الهى است ، به دليل اينكه فرموده « وَلكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ - ولى بيشتر مردم نمىدانند » يعنى يقين پيدا نمىكنند ، و غالبا در وعده هاى خدا گرفتار شك و ريبند ، و دلهايشان مطمئن به آن نيست و حاصل معناى آيه اين است كه : مادر موسى با مشاهده حقانيت اين وعده اى كه خدا به او داد ، يقين پيدا كرد ، به اينكه مطلق وعده هاى خدا حق است . و چه بسا بعضى « 1 » از مفسرين گفته‌اند كه : مراد از وعده خدا ، مطلق وعده هاى او نيست ، بلكه همان وعده برگرداندن موسى است به مادرش ، كه در آيه قبلى آمده بود . ولى اين تفسير با جمله « و لكن . . . » ، به بيانى كه گذشت نمىسازد . * ( « وَلَمَّا بَلَغَ أَشُدَّه وَاسْتَوى آتَيْناه حُكْماً وَعِلْماً وَكَذلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ » ) * « بلوغ اشد » به معناى اين است كه : انسان آن قدر زنده بماند و عمر كند تا نيروهاى بدنش به حد قوت و شدت برسد ، و اين غالبا در سن هجده سالگى صورت مىگيرد . و كلمه « استوى » از « استواء » است ، كه به معناى اعتدال و استقرار مىباشد ، پس استواء در حيات ، به معناى اين است كه : آدمى در كار زندگىاش استقرار يابد و اين در افراد ، مختلف است ، بيشتر بعد از بلوغ اشد يعنى بعد از هجده سالگى حاصل مىشود . و ما در سابق در باره بقيه الفاظ آيه

--> ( 1 ) تفسير فخر رازى ، ج 24 ، ص 231 .